Altijd mooi om te zien: wortelknolletjes

WP_20150423_003 3 kleinVoor de vierde keer heb ik een presentatie gehouden bij de Tuinen Natuurlijk cursus van IVN Leiden e.o. Over de bodem; met powerpoint, bodemkaarten en een paar bonken klei- en zandgrond. Ik heb een klaverplant uitgegraven en de wortels schoongespoeld. Dan zie je wortelknolletjes.

In de knolletjes leven Rhizobium-bacteriën. Ze binden stikstof (N2) uit de lucht, en zetten die om in ammonium, een voor planten bruikbare stikstofvorm (NH4+). Rhizobium gebruikt ammonium zelf, maar levert die ook aan de klaverplant. Die geeft op zijn beurt suikers aan de bacteriën. Een mooie symbiose, die je kunt vinden in knolletjes aan de wortels van elke plant van de ‘Vlinderbloemigen’-familie.

De omzetting van luchtstikstof in ammonium is een essentiële stap in de stikstofkringloop. Tot 1909 vond die alleen plaats door bacteriën in de grond en in wortelknolletjes. In dat jaar vonden Frits Haber en Carl Bosch uit hoe je deze chemische reactie in een fabriek voor elkaar kunt krijgen. Haber kreeg er in 1918 de Nobelprijs voor. De uitvinding was aanvankelijk bedoeld om explosieven te maken, maar wordt wereldwijd gebruikt om stikstof-kunstmest te produceren. Dat kost aan energie bijna het equivalent van 1 liter benzine per kilo stikstof, en mondiaal is 1% van het totale energieverbruik voor productie van kunstmeststikstof.

Nu ik dat weet, vind ik het nòg mooier en bijzonderder dat Rhizobium-bacteriën de ammoniumproductie in de wortels van vlinderbloemige planten voor elkaar krijgen – met zonne-energie, vastgelegd door de plant.