Groene Hartverzakking

OLYMPUS DIGITAL CAMERAGisteren heb ik mij laten bijpraten over landschap in het Groene Hart, bij de College Tour ‘In Het Veen’. Het Groene Hart is een prachtig open landschap met veel kwaliteiten: veehouderij, recreatie, cultuurhistorie. 720.000 mensen wonen er in en omheen. Er wordt dus intensief gebruik van gemaakt.

Een keerzijde daarvan is dat het veen, de overheersende grondsoort, door ontwatering daalt. Veengrond bestaat uit dode plantenresten die in een moerasomgeving onder water opgehoopt zijn. Als je veen ontwatert, is het een vruchtbare basis voor grasland en een droge plek om te wonen. Maar als er lucht bij de plantenresten komt, worden ze afgebroken. Daardoor hou je minder veen over: het Groene Hart verzakt. Zo is er in de loop van eeuwen op veel plaatsen al een paar meter veen verdwenen, en de daling gaat gewoon door.

Eric Luiten, landschapsarchitect en de rijksadviseur voor landschap en water, liet zien dat je naar het landschap, bv in het groene Hart, kunt kijken als:

– een 2D plaatje, een beeld, een schilderij, wat je ziet als je er bent.
– een 3D ruimte, waarin van alles gebeurt en kan gebeuren.
– een 4D proces, een ruimte die verandert in de loop van de tijd.

Dat is misschien niet zo heel verrassend, voor mij wel verhelderend. Dat was het zeker toen daarna bleek dat het meeste beleid voor het Groene Hart gericht is op het behoud van het 2D-beeld: veenweide, koeien in de wei, en grutto’s. Daarvoor is bebouwing de grootste bedreiging.

Maar als je de 4D-benadering kiest, kijkt naar het gebied als proces, is komt de bodemdaling als overheersend probleem naar voren: het veen daalt 0,25 tot 3 cm per jaar.

Zo heeft de gemeente Gouda haar handen vol aan het regelmatig ophogen van wijken. De riolering ligt er op heipalen om niet van de huizen af te breken bij het zakken van de grond. Ook een deel van de historische binnenstad zakt, en kans op overstroming neemt toe.

De veenweidepolders zakken, waardoor het steeds meer energie kost om het water weg te pompen. Vroeg of laat is dat niet meer te doen, als een polder 6 meter onder NAP komt te liggen. Veenweide, de koeien en de grutto hebben het nakijken. En nog een probleem: door veenafbraak in het Groene Hart komt ongeveer evenveel CO2 vrij als de uitstoot van alle huishoudens in de regio.

Voor het landbouwgebied zijn er maatregelen bedacht om de bodemdaling vertragen of stoppen. Ten eerste is er onderwaterdrainage, waarbij grasland bij gemiddeld hoger grondwater toch overal goed bruikbaar is. De snelheid van bodemdaling wordt hierdoor minstens gehalveerd. Ten tweede kun je je grasteeltsysteem aanpassen aan een hogere grondwaterstand. Je kunt op zoek gaan naar andere teelten dan gras, die wel tegen nattigheid kunnen. Er wordt geëxperimenteerd met lisdodde en cranberries, die dan in productie èn verkoop het goed zouden moeten doen. Tenslotte kun je het land uit productie nemen en er een andere bestemming aan geven; bv. natte natuur of recreatie.

Voor de oude steden zijn er nog niet zulke creatieve oplossingen, alleen dilemma’s en moeilijke keuzes. Dat vraagt veel van bewoners, ondernemers en bestuurders van het Groene Hart. Er waren er velen aanwezig bij de bijeenkomst gisteren. Er werden allerlei keuzes en oplossingen besproken. In het algemeen vond men toch: langer wachten is geen optie.

Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft een publicatie geschreven over het dalende Groene Hart.

De College Tour ‘In Het Veen’ werd georganiseerd door STOWA, Provincie zuid-Holland en het Programmabureau Groene Hart.