Waarom de C/N-verhouding belangrijk is bij mulchen, composteren en bemesten

auteur foto: Robert Steenbergen
Auteur foto: Robert Steenbergen

In de eco-teelt zijn compost, mest en mulch de belangrijkste bronnen van voedingsstoffen voor je planten. De organische stof die er in zit voedt het bodemleven, dat voedingsstoffen vrij maakt voor het gewas. Maar soms werkt het niet zo. Het organisch materiaal lijkt de voeding vast te houden, het gewas krijgt niets.

Organische materialen, zoals stro, gazongras, hersftblad, keukenafval en konijnenkeutels, bevatten naast koolstof (C) een aantal voedingsstoffen, bv. stikstof (N), fosfor (P) en kalium (K).  Die zijn essentieel voor de groei van planten. Maar de verhouding tussen koolstof en voedingsstoffen verschilt tussen de materialen. Dat wordt meestal afgemeten aan de koolstof-stikstofverhouding, ook wel de C/N-verhouding. Die heeft grote gevolgen voor je oogst.

Dat zit zo.

Stro, gras en herfstbladeren worden, als er vocht en lucht bij komt, afgebroken door bodemleven. Voor wie van scheikunde houdt, dat gaat zo:

CH2O + O2 → H2O + CO2.

In woorden: Koolhydraten en zuurstof wordt door het bodemleven omgezet in water en koolzuur. Daarbij komt energie vrij, waar het bodemleven van leeft. Daarvoor wordt tweederde van de koolstof gebruikt. Eén derde gebruikt het bodemleven om zelf te groeien, om het eigen lichaam op te bouwen.

Schimmels en bacteriën in de grond hebben een C/N-verhouding  van 5 à 10. Ik ga even uit van 10 om mee te rekenen. Voor 10 gram koolstof in hun lichaam hebben ze 1 gram stikstof nodig.

Stel nu:

cn verhouding 20Het bodemleven eet 90 gram koolstof in de vorm van gazongras, met een C/N-verhouding van 20. Een derde van de koolstof (30 gram) wordt voor groei gebruikt, tweederde (60 gram) wordt omgezet in CO2. Met die 90 gram koolstof komt 4,5 gram stikstof mee. Bij 30 gram groei heeft het bodemleven 3 gram N nodig. Er blijft 1,5 gram over – die komt beschikbaar voor je planten. Dat heet stikstofmineralisatie.

Zo kun je ook uitrekenen dat bij een C/N-verhouding van 30 er precies genoeg stikstof beschikbaar is voor het bodemleven, maar dat er niets vrij komt.

Maar nu:

cn verhouding 90En bij een C/N-verhouding van meer dan 30 komt het bodemleven stikstof te kort. Dan wordt de benodigde stikstof opgenomen uit de omgeving. Die ligt dan tijdelijk vast in het bodemleven – tot dat dat ook weer wordt afgebroken. Zie het schemaatje voor stro: C/N-verhouding is ongeveer 90. Om 90 gram koolstof uit stro om te zetten moet er 2 gram stikstof uit de omgeving opgenomen worden. Die is dan voorlopig niet voor andere levende wezens beschikbaar. Dat heet stikstofimmobilisatie of stikstofvastlegging. Het kan maanden duren voor het stro ver genoeg afgebroken is om weer stikstof te laten vrijkomen. Uiteindelijk gebeurt dat wel, maar de timing ten opzichte van het groeiseizoen van het gewas is lastig voorspelbaar.

In de tabel zie je de C/N-verhoudingen van een aantal veelgebruikte organische materialen:

materiaal C/N-verhouding
vers snoeihout 50 – 150
stro 80 – 100
herfstblad 40
paardenmest 30
strorijke stalmest 25
hooi 20
gazongras 17 – 20
vers tuinafval 10 – 15
kippenmest 10

bron: Velt Handboek Ecologisch Tuinieren.

Wanneer kun je stikstofvastlegging verwachten? Bv.

  • Als je in je composthoop als je veel bruin en weinig groen materiaal gebruikt
  • Als je in je tuin je mest of compost op een stro- of karton-mulch strooit
  • Als je WC-rollen of eierdozen gebruikt als zaaibakje
  • Als je stro of houtsnippers door de grond werkt
  • Als je een nogal ‘bruine’ compost door de grond mengt, die eigenlijk nog niet klaar is.

Ik heb het regelmatig mis zien gaan: planten worden lichtgroen of geel (vooral het oudere blad), de groei blijft achter of komt tot stilstand. Een hoge C/N-verhouding gaat samen met een hoge verhouding van C tot andere voedingsstoffen – waar dan ook gebrek aan is.

Maar dat hoeft niet, als je de C/N-verhouding in het oog houdt. Verstandig mengen van bruine en groene materialen, met hoge en lage C/N-verhouding, geeft een mooie compost, een effectieve mulch, en uiteindelijk een mooie oogst.